Бурланувгъа къаршы куреш муэссисеси оларакъ, канализация темизлев станциясынынъ энъ муим вазифеси – чыкъынтыларнынъ стандартларгъа уйгъун олмасыдыр. Лякин чыкъарув нормалары къаттылашкъанындан ве этраф муитни къорчалав инспекторларынынъ агрессивлигинен бу канализация темизлев станциясына буюк эксплуатацион басым кетирди. Сувны чыкъармакъ, керчектен де, агъырлашмакъта.
Муэллифнинъ козетювине коре, сув чыкъарув стандартына етмекнинъ къыйынлыгъынынъ догърудан-догъру себеби шунда ки, меним мемлекетимнинъ канализация станцияларында умумен учь бозукъ даире бар.
Биринджиси – алчакъ шлам фаалиети (МЛВСС/МЛСС) ве юксек шлам концентрациясынынъ бозукъ чевреси; экинджиси — фосфорны чыкъармакъ ичюн химиявий мадделернинъ микъдары не къадар чокъ олса, шлам о къадар чокъ чыкъа, деген бозукъ чевре; учюнджиси – узун муддетли канализация темизлев станциясы Ашыры юкленюв чалышмасы, донатмаларны капитал тамир этмек мумкюн дегиль, йыл девамында хасталыкъларнен чалышмакъ, бу исе канализация темизлев къуветининъ эксильмесининъ бозукъ чевре-четине кетире.
#1
Алчакъ шлам фаалиети ве юксек шлам концентрациясынынъ бозукъ чевреси .
Профессор Ван Хунчэн 467 канализация станциясы узеринде араштырма япты. Келинъиз, шламнынъ фаалиети ве шламнынъ концентрациясы акъкъында малюматны бакъайыкъ: Бу 467 канализация станциясы арасында канализация темизлев станцияларынынъ 61%-де МЛВСС/МЛСС 0,5-тен эксик, темизлев станцияларынынъ 30 %-ге якъынында МЛВСС/МЛСС 0,4-тен эксик.
Канализация темизлев станцияларынынъ 2/3 къысмында шламнынъ концентрациясы 4000 мг/л-ден, канализация темизлев станцияларынынъ 1/3 къысмында шламнынъ концентрациясы 6000 мг/л-ден, 20 канализация темизлев станциясында исе шламнынъ концентрациясы мг/л-ден зияде.
Юкъарыдаки шараитлернинъ (шламнынъ алчакъ фаалиети, шламнынъ юксек концентрациясы) насыл нетиджелери бар? Акъикъатны талиль этеджек чокъ техникий макъалелерни корьсек де, амма садедже айткъанда, бир нетидже бар, яни сув чыкъарув стандарттан зияде ола.
Буны эки тарафтан анълатмакъ мумкюн. Бир тарафтан, шламнынъ концентрациясы юксек олгъан сонъ, шламнынъ ерлешмесин деп, аэрацияны арттырмакъ керек. Аэрациянынъ микъдарыны арттырмакъ тек кучь сарфыны арттырмайджакъ, биологик болюкни де арттырыр. Ириген оксигеннинъ артмасы денитрификация ичюн керек олгъан карбон менбасыны тартып аладжакъ, бу исе биологик системанынъ денитрификация ве фосфорны чыкъарув тесирине догърудан-догъру тесир этеджек, нетиджеде зияде N ве P пейда оладжакъ.
Дигер тарафтан, шламнынъ юксек концентрациясы чамур-сув юзюни котермеге меджбур эте, шлам исе экинджи чёкюнди цистернасынынъ чыкъынтысынен къолайлыкънен гъайып ола, бу исе я ильк темизлев агрегатыны къапатып, я да чыкъынтыларнынъ ХОД ве СС стандарттан зияде олмасына себеп оладжакъ.
Нетиджелери акъкъында айткъан сонъ, канализация станцияларынынъ чокъусында не ичюн шламнынъ алчакъ фаалиети ве шламнынъ юксек концентрациясы проблемасы олгъаны акъкъында лаф этейик.
Аслында, шламнынъ юксек концентрациясынынъ себеби шламнынъ алчакъ фаалиетидир. Шламнынъ фаалиети алчакъ олгъаны ичюн, темизлев тесирини яхшылаштырмакъ ичюн шламнынъ концентрациясыны арттырмакъ керек. Шламнынъ алчакъ фаалиети шундан ибарет ки, акъкъан сувда чокъ микъдарда шлак къумлары бар, олар биологик темизлев агрегатына кире ве яваш-яваш топлана, бу исе микроорганизмлернинъ фаалиетине тесир эте.
Кирген сувда шлак ве къум чокъ. Бири – решетканынъ къапатув эффекти пек зайыф, экинджиси исе – меним мемлекетимдеки канализация темизлев станцияларынынъ 90%-ден зиядесинде биринджи чёкюнди цистерналары къурулмагъан.
Базы адамлар сорай билелер, не ичюн биринджи чёкюнти цистернасыны къурмамакъ керек? Бу бору агълары акъкъында. Меним мемлекетимдеки бору агъында янълыш багъланув, къарышыкъ багъланув, багъланув етишмегени киби проблемлер бар. Нетиджеде, канализация станцияларынынъ тесирли сув кейфиети умумен учь хусусиетке маликтир: юксек органик олмагъан къатты концентрация (ОСК), алчакъ ХОД, Алчакъ С/Н нисбети.
Инфлюент сувда органик олмагъан къатты мадделернинъ концентрациясы юксек, яни къумнынъ микъдары нисбетен юксектир. Башта биринджи чёкюнди цистернасы базы органик олмагъан мадделерни эксильте биле эди, амма акъынты сувунынъ ХОД нисбетен алчакъ олгъаны ичюн, канализация станцияларынынъ чокъусы садедже Биринджи чёкюнти цистернасыны къурма.
Сонъки талильде, шламнынъ алчакъ фаалиети «агъыр осюмликлер ве енгиль агъларнынъ» мирасыны тешкиль эте.
Биз шламнынъ юксек концентрациясы ве алчакъ фаалиет чыкъынтыда N ве P зияде олмасына кетиреджегини айттыкъ. Бу вакъытта канализация станцияларынынъ чокъусы джевап тедбирлери углерод менбалары ве органик олмагъан флокулянтлар къошмакътыр. Лякин чокъ микъдарда тышкъы углерод менбалары къошулса, кучь сарфынынъ даа да артмасына кетиреджек, чокъ микъдарда флокулянт къошулса, чокъ микъдарда химиявий шлам пейда оладжакъ, бунынъ нетиджесинде шламнынъ концентрациясы арта ве шламнынъ фаалиети даа да эксиле, бу исе бозукъ чевре мейдангъа кетире.
#2
Фосфорны чыкъармакъ ичюн химиявий мадделернинъ микъдары не къадар чокъ къулланылса, шлам о къадар чокъ чыкъарылгъан бозукъ чевре.
Фосфорны чыкъаргъан химиявий мадделернинъ къулланылувы шлам чыкъарувны 20-30%, атта даа чокъ арттырды.
Шлам меселеси чокъ йыллар девамында канализация темизлев станцияларыны энъ чокъ раатсызлай, эсасен шламнынъ чыкъыш ёлу олмагъанындан, я да чыкъыш ёлу тургъун олмагъанындан. .
Бу исе шламнынъ яшыны узатмагъа кетире, бу исе шламнынъ эскирюв адисесини, шламнынъ джыйылмасы киби даа да джиддий аномалияларгъа кетире.
Кенълештирильген шламнынъ флокуляциясы зайыф. Экинджи чёкюнди цистернасындан чыкъкъан сув гъайып олгъанда, ильк темизлев блогы тыкъыла, темизлев тесири эксиле, кери ювгъан сувнынъ микъдары арта.
Аркъа ювма сувунынъ микъдарынынъ артмасы эки нетиджеге кетиреджек, бири – эвельки биохимик болюкнинъ темизлев тесирини эксильтмек.
Аэрация цистернасына чокъ микъдарда арткъа ювулгъан сув къайтарыла, бу исе конструкциянынъ керчек гидравлик тутув вакътыны эксильте ве экинджи темизлевнинъ темизлев тесирини эксильте;
Экинджиси — теренлик ишлев агрегатынынъ ишлев тесирини даа да эксильтмек.
Чюнки чокъ микъдарда арткъа ювгъан сувны ильк темизлев фильтрация системасына къайтармакъ керек, фильтрациянынъ сурьаты юксельтиле ве керчек фильтрация къувети эксиле.
Умумий темизлев тесири зайыф ола, бу исе чыкъарылгъан сувдаки умумий фосфор ве ХОД стандарттан зияде олмасына себеп ола биле. Стандарттан зияде олмамакъ ичюн канализация станциясы фосфорны чыкъаргъан мадделернинъ къулланувыны арттырыр, бу исе шламнынъ микъдарыны даа да арттырыр.
бир бозукъ чевреге чевириле.
#3
Канализация станцияларынынъ узун муддетли зияде юкленмеси ве канализация темизлев къуветининъ эксильмесининъ бозукъ чевреси
Канализация сувларыны темизлемек тек адамларгъа дегиль де, техникагъа да багълы.
Сувны темизлевнинъ ог сафында чокътан берли канализация техникасы куреше. Эгер оны даима тюзетмеселер, эрте-кеч проблемлер пейда оладжакъ. Лякин эксери алларда канализация донатмаларыны тамир этмек мумкюн дегиль, чюнки белли бир донатма токътагъан сонъ, сув чыкъарув стандарттан зияде оладжагъы пек мумкюн. Куньделик джеримелер системасы боюнджа эр кеснинъ бунъа чареси ёкъ.
Профессор Ван Хунчэн тарафындан тешкерильген 467 шеэр канализация темизлев станциясы арасында оларнынъ учьте экисине якъынында гидравлик юкнинъ ольчюси 80%-тен зияде, учьте бирине якъынында 120%-тен зияде, 5 канализация темизлев станциясы исе 150%-тен зиядедир.
Гидравлик юкнинъ ольчюси 80%-тен зияде олгъанда, бир къач супер-буюк канализация темизлев станцияларындан гъайры, умумий канализация темизлев станциялары чыкъынты стандарткъа етти, аэраторлар ве экинджи дереджели чёкюнти цистернасы ичюн запас сув ёкъ, деген шартнен сувны бакъув ичюн къапатып оламайлар. Ашагъыдаки донатманы тек суву чыкъкъан сонъ бутюнлей капитал тамир этмек я да денъиштирмек мумкюн.
Яни канализация станцияларынынъ 2/3 къысмы чыкъарылгъан сув стандарткъа уйгъун олсун деп, донатмаларны тамир этип оламай.
Профессор Ван Хунчэннинъ араштырмаларына коре, аэраторларнынъ омюри, адет узьре, 4-6 йыл, амма канализация станцияларынынъ 1/4 къысмы аэраторларда ава чыкъарув ишини 6 йылгъадже япмагъанлар. Бошатмакъ ве тюзетмек керек олгъан чамур тырнагъыны, адет узьре, йыл девамында тюзетмейлер.
Донатма чокътан берли хасталыкънен чалышмакъта, сувны темизлев кучю де эп бетерлеше. Сув чыкъарув ерининъ басымына даянмакъ ичюн, оны бакъмакъ ичюн токътатмакънынъ чареси ёкъ. Бойле бозукъ чевре-четте эр вакъыт йыкъылувгъа огърайджакъ канализация темизлев системасы оладжакъ.
#4
сонъунда яз .
Этраф муитни къорчалав меним мемлекетимнинъ эсас миллий сиясетлери оларакъ ерлештирильген сонъ, сув, газ, къатты мадделер, топракъ ве дигер кирленювге къаршы куреш саалары тез инкишаф этти, оларнынъ арасында канализация сувларыны темизлев саасы лидер олгъаныны айтмакъ мумкюн. Етерсиз севие, канализация станциясынынъ чалышмасы дилеммагъа тюшти, бору агълары ве шлам меселеси исе меним мемлекетимнинъ канализация темизлев санайынынъ эки буюк эксиклигине чевирильди.
Энди исе, эксикликлерни толдурмакъ вакъты кельди.
Язы вакъты: 23-февр-2022
